De orgelrestauratie

In de Ontmoetingskerk in Middenmeer staat een orgel met geschiedenis!
Het orgel werd gebouwd door de firma Bernard Pels & Zoon, een zeer bekende orgelbouwer uit Alkmaar die door de jaren heen honderden kerkorgels over de hele wereld heeft gebouwd.
Het orginele ontwerp van het orgel stamt uit 1938 en werd afgebouwd in de eerste Gereformeerde kerk aan de Kanaalweg en in 1941 in gebruik genomen..

Zoals ook op de geschiedenispagina te lezen valt, heeft de orginele kerk de onderwaterzetting aan het einde van de tweede wereldoorlog niet overleefd. Zodra dat mogelijk was is het orgel uit de gedeeltelijk verwoeste kerk gehaald, opgeslagen en gerepareerd en later in de nieuwe Gereformeerde kerk aan de Prof. ter Veenweg weer opgebouwd en uiteindelijk in 1949 weer in gebruik genomen.

Het orgel is geheel volgens de “Wieringermeerse traditie” gebouwd. Geen overbodige tierelantijnen, geen protserigheid maar een simpel, stoer gebouwd orgel.

In 2010 heeft er een restauratie plaatsgevonden waarna het orgel er weer jaren tegenaan kan en we er ook weer jaren muzikaal plezier van zullen hebben.Het eindverslag van de restauratie vindt u hieronder en ook in .pdf formaat.

Herstel Pels-orgel Ontmoetingskerk (PKN) Middenmeer

1. Voorgeschiedenis
In oktober 2008 heb ik onder de vlag van de Commissie Orgelzaken (COZ) van de VKB een basisadvies uitgebracht inzake het Pels-orgel van de Ontmoetingskerk (PKN) te Middenmeer. De conclusie was toen dat het orgel zich in redelijke staat bevond, maar dat op een aantal essentiële punten moest worden ingegrepen:

• Bekabeling tussen vrijstaande speeltafel en orgel.
• Algehele schoonmaak binnenwerk.
• Door tinpest aangetast pijpwerk.

De opdracht voor herstel van het orgel is verleend aan de firma Kaat & Tijhuis te Kampen. De werkzaamheden hebben in de eerste helft van 2010 plaatsgevonden.

2. Herstel 2010
2.1 Speeltafel en tractuur
Besloten is de bestaande elektrische tractuur te vervangen door een digitaal systeem. Dit betekende dat de bestaande speeltafel niet kon worden gehandhaafd. Deze is vervangen door een nieuw exemplaar, dat geheel is ingericht op het digitale overbrengingssysteem. Voor de ombouw waarin de daadwerkelijke speeltafel is ingebouwd, kon gebruik worden gemaakt van een bestaand exemplaar.
Het bijbehorende pedaalklavier is daarbij overgenomen. Deze nieuwe ombouw vertoont overigens grote gelijkenis met de oorspronkelijke ombouw. De bekabeling tussen speeltafel en het orgel zelf is geheel vernieuwd. In het orgel zelf zijn nieuwe schakelkasten aangebracht ten behoeve van de nieuwe gedigitaliseerde tractuur.

De geheel vernieuwde en gedigitaliseerde speeltafel.

2.2. Windvoorziening
Hoewel de balgen zich in redelijke staat bevonden, is toch besloten de beide tussenbalgen onder de windladen opnieuw te beleren omdat ze in het kader van de algehele renovatie goed bereikbaar waren. Ook de aansluitpunten van de diverse kanaaldelen zijn van nieuw leer voorzien. De hoofdbalg inclusief de kanalisatie in de ruimte achter het orgel is nog niet onder handen genomen. Ook de windmotor is
voorlopig gehandhaafd.

De opnieuw beleerde tussenbalg onder de windlade van het hoofdwerk.

2.3. Windladen
De windladen zijn geheel schoongemaakt en waar nodig gereviseerd.

2.4. Pijpwerk
Het pijpwerk is grondig schoongemaakt. Het metalen pijpwerk bleek ernstiger te zijn aangetast door tinpest dan gedacht. Een groot aantal pijpvoeten diende dan ook hersteld te worden.


Door tinpest aangetast pijpwerk (foto Kaat & Tijhuis).

3. Conclusies
De nieuwe digitale overbrenging functioneert voortreffelijk, het orgel lijkt een fractie sneller te reageren dan voorheen. Het inwendige is geheel schoongemaakt en nagezien, waardoor het orgel als geheel beter functioneert. Mede door de geoptimaliseerde intonatie lijkt het instrument aan kracht en intensiteit te hebben gewonnen.
Er is nog een aantal kleine aandachtspunten. In het windkanaal vlak achter de hoofdbalg zit een klein scheurtje, waardoor windverlies optreedt. De werking van de tremulant is nog niet optimaal. De intonatie van het pijpwerk is weliswaar geoptimaliseerd, een aantal pijpen springt er nog enigszins uit in negatieve zin.
De orgelmaker heeft daar bij de daaropvolgende stembeurt nog aandacht aan besteedt en zijn opgelost.
Het functioneren van het Pels-orgel van Middenmeer is na dit grondige herstel weer voor lange tijd zeker gesteld. De onderdelen die bij deze ingreep buiten beschouwing zijn gelaten, komen vanzelfsprekend als eerste voor herstel in aanmerking. Het betreft dan de belering van de hoofdbalg en de aansluitende kanaaldelen en de staat waarin de windmotor zich bevindt. Naar verwachting zal ingrijpen hier over 10 à 15 jaar noodzakelijk zijn.
Rest mij de Protestantse gemeente van Middenmeer te feliciteren met het geheel herstelde orgel, dat nu weer optimaal van zich kan laten horen bij liturgisch en concertant gebruik.
Willem Jan Cevaal
Heemstede, november 2011

Het originele verslag in .pdf vindt u hier